เหตุใดจึงต้องโยนิโสมนสิการหรือวิปัสสนาอยู่เนืองๆ

กระดานธรรม ๓

 

 คลิกขวาเมนู

        ท่านคงได้อ่านปฏิจจสมุปบาท ในเรื่องอุปาทานมาแล้ว  ได้กล่าวถึง อัตตวาทุปาทาน หนึ่งในอุปาทาน ๔ ที่ยังให้เกิดอุปาทานทุกข์ไปทั่วทุกโลกธาตุมาบ้างแล้วเป็นพื้นฐาน  ที่ได้กล่าวไว้ว่า เป็นอุปาทานที่เกิดขึ้นเนื่องมาจากความหลงกล่าวคือ หลงในถ้อยคำที่ใช้เพื่อแสดงว่า เป็นเรา เป็นของเรา หรือของตัวของตนต่างๆที่สั่งสมมาแต่อ้อนแต่ออก เพื่อใช้ในการสื่อสารทำความเข้าใจกับบุคคลอื่นๆนั้น  เมื่อพูดบ่อยๆคิดบ่อยๆ ก็เกิดการซึมซาบไปย้อมจิตหรือจำฝังใจด้วยอวิชชา จึงเกิดหลงคิดหลงยึดหรือยึดติดยึดถือว่าเป็นของตัวของตนว่าเป็นไปตามนั้นๆโดยไม่รู้ตัว  เป็นอุปาทานที่เกิดขึ้นกับปุถุชนทุกคน กล่าวคือเป็นสภาวธรรมหรือธรรมชาติของปุถุชนอย่างหนึ่งนั่นเอง  ด้วยเหตุดั่งนี้นี่เอง ในการเจริญวิปัสสนาจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งเช่นกันที่ต้องมีความเพียรหมั่นพิจารณาหรือโยนิโสมนสิการบ่อยๆ จนแนบแน่นดุจดั่งเหล่าอัตตวาทุปาทานเช่นกัน  โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อปฏิบัติสมาธิ  อันมี ๒ ลักษณะ คือเข้าสมาธิระดับประณีตเมื่อถอนออกมาแล้วต้องเจริญวิปัสสนา หรือปฏิบัติวิปัสสนาเมื่อจิตตั้งมั่นกล่าวคือเป็นสมาธิระดับขณิกสมาธิ ก็ได้ ตามจริต อันต่างล้วนเป็นกำลังของจิตให้แนบแน่นและเข้าใจแจ่มแจ้งขึ้นในเหล่าธรรมที่พิจารณาหรือโยนิโสมนสิการนั้นๆ ดังเช่น  การหมั่นพิจารณาในอนิจจานุปัสสนา หรือทุกขานุปัสสนา หรืออนัตตานุปัสสนา หรือทั้ง ๓ คือพระไตรลักษณ์ในเหล่าขันธ์ ๕ เพื่อให้เกิดนิพพิทาญาณ และเกิดความจดจำได้หมายรู้(สัญญา)ตามความจริงจากการเจริญวิปัสสนาอย่างแนบแน่น

        หมั่นพิจารณาในปฏิจจสมุปบาท ก็จะเห็นการเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏ เวียนว่ายตายเกิดในภพชาติ หรือการเวียนว่ายตายเกิดในกองทุกข์ ย่อมเกิดนิพพิทา ตลอดจนปัญญาญาณ

        หมั่นพิจารณาในขันธ์ ๕ ก็ย่อมเห็นเป็นไปในสภาวธรรมของชีวิต ที่เกิดขึ้นและเป็นไปตามเหตุปัจจัย ย่อมเกิดนิพพิทา ตลอดจนปัญญาญาณเช่นกัน

        ดังนั้นการหมั่นพิจารณาในสิ่งต่างเหล่านี้อยู่เสมอๆ จึงย่อมยังประโยชน์แก่ผู้ปฏิบัติ ดังเช่น

        รูป ที่หมายถึงรูปขันธ์หรือสังขารกาย ล้วนไม่เที่ยง(อนิจจานุปัสสนา) เพราะเกิดแต่เหตุปัจจัยของธาตุ ๔  จึงมีอาการ เกิด แก่ เจ็บ ตาย อันแปรปรวนควบคุมบังคับบัญชาไม่ได้ตามปรารถนาอยู่ตลอดเวลา จึงเป็นทุกข์(ทุกขานุปัสสนา)  เป็นอนัตตา ไม่มีตัวตนเป็นแก่นแกนแท้จริง(อนัตตานุปัสสนา)

        เวทนา ล้วนไม่เที่ยง มีอาการแปรปรวน เป็นสุข เป็นทุกข์ เป็นอทุกขมสุข จากผัสสะของทวารต่างๆ แปรปรวนไปตามผัสสะที่เกิดขึ้น ควบคุมบังคับบัญชาไม่ได้ตามปรารถนาอยู่ตลอดเวลา จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        สัญญา ล้วนไม่เที่ยง มีอาการแปรปรวนอยู่ตลอดเวลา จำได้บ้าง ลืมไปบ้าง สิ่งที่อยากจำกลับลืม สิ่งที่อยากลืมกลับจำ สุขอยากจำกลับลืม  ทุกข์อยากจะลืมกลับจำ  เมื่อเกิดการผัสสะก็ระลึกจำขึ้นได้เองโดยธรรมหรือธรรมชาติ ควบคุมบังคับบัญชาไม่ได้ตามปรารถนา จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        สังขารขันธ์ ล้วนไม่เที่ยงมีอาการ เดี๋ยวคิด เดี๋ยวพูด เดี๋ยวกระทำ แปรปรวนอยู่เยี่ยงนี้ตลอดเวลา  จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        วิญญาณ ล้วนไม่เที่ยง เกิด ดับ และแปรปรวนไปตามอารมณ์ที่กระทบอยู่ตลอดเวลา  จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

หรือ พิจารณาพระไตรลักษณ์ในเหล่าอายตนะภายนอกบ้าง หรือภายในบ้าง ดังเช่น

        รูป รูปหรือสิ่งที่ตาไปกระทบผัสสะ ล้วนไม่เที่ยง มีความแปรปรวนอยู่ตลอดเวลา คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        รส สิ่งที่ลิ้นไปกระทบ ล้วนไม่เที่ยง เดี๋ยวผัสสะเปรี้ยว เดี๋ยวผัสสะหวาน เดี๋ยวผัสสะความอร่อย คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        กลิ่น สิ่งที่จมูกไปกระทบล้วนไม่เที่ยง เดี๋ยวผัสสะหอม เดี๋ยวผัสสะเหม็น คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        เสียง สิ่งที่หูไปกระทบผัสสะรับรู้ ล้วนไม่เที่ยง เป็นสรรเสริญ เป็นนินทาบ้าง เป็นไพเราะ ไม่ไพเราะบ้าง คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        สัมผัส สิ่งที่กายกระทบล้วนไม่เที่ยง เดี๋ยวผัสสะใน เย็น ร้อน อ่อน แข็งบ้างตามการกระทบ คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        ธรรมารมณ์ สิ่งที่ใจไปกระทบก็ล้วนไม่เที่ยง เป็นเรื่องนี้บ้าง เรื่องนั้นบ้าง ยังให้เป็นสุขบ้าง ทุกข์บ้าง คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์  เป็นอนัตตา

        ส่วนอายตนะภายในทั้งหลาย อันมี ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ต่างก็ล้วนมีความไม่เที่ยง มีอาการแปรปรวนอยู่ตลอดเวลา คงทนอยู่ไม่ได้ จึงเป็นทุกข์ เป็นอนัตตาเช่นเดียวกัน

        เมื่อปฏิบัติวิปัสสนาหรือการพิจารณาธรรมอย่างถูกต้อง อยู่เสมอๆ ให้เป็นเครื่องอยู่ด้วยความเพียร กล่าวคือมีตนและธรรมเป็นที่พึ่ง ในที่สุดก็จะเกิดธรรมสามัคคีหรือมรรคสามัคคีขึ้นเองโดยธรรมหรือธรรมชาติ 

กลับหน้าเดิม

กลับสารบัญ

 

 

 

 

 

hit counter

นับคน . คอม : Realtime counter สำหรับคนไทย