เพื่อจะได้รู้ความจริง จะได้ไม่ไปยึดถือในขันธ์ ๕ ให้เป็นอุปาทานขันธ์ ๕ คือมีความคิดเห็นว่าเป็นเราหรือของเรา  เพราะแม้ในความฝันอันเป็นเพียง"สังขารฟุ้งซ่าน"อย่างหนึ่งที่ไปปรุงแต่งจิต  ก็ยังมายาหลอกลวงให้เห็นเป็นจริงเป็นจังไปได้   อีกทั้งแม้ในขณะฝันอยู่ หรือตื่นขึ้นมาพร้อมกับความรู้สึกต่างๆนาๆ เป็นไปตามมายานั้นๆ  กล่าวคือ ฝันดีบ้างจนสดชื่น  ฝันร้ายบ้างจนเหงื่อโทรมกาย ทั้งๆที่แท้จริงแล้วเป็นเพียงความฝัน ที่ไม่จริงจังแต่อย่างใด เป็นเพียงมายาจิตที่แอบปรุงขณะหลับใหลเท่านั้นเอง   จะได้รู้ความจริงอันยิ่งว่า ขันธ์ ๕ มันสักว่ามันทำงานของมันเองด้วยเป็นอนัตตา ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา บังคับบัญชามันไม่ได้  ดังนั้นเป็นตัวอย่างอันดีที่พึงศึกษาจะได้ไม่ไปถือมั่นใดๆ(ก็โดยเพราะเห็นด้วยปัญญาแล้ว ดังที่กล่าว, ไม่ใช่เพราะว่าไปพยายามไม่ยึดมั่นถือมั่นเสียดื้อๆ) แม้ในเวทนา หรือสังขารต่างๆที่พึงเกิดขึ้นเป็นธรรมดา  แต่ล้วนเป็นมายาทั้งยามหลับและยามตื่น ซึ่งถ้าไปยึดไปอยาก ย่อมเป็นทุกข์

        พึงโยนิโสมนสิการโดยแยบคาย จะได้รู้ความจริงอันยิ่งว่า ขันธ์ทั้ง ๕ นั้นแท้จริงยิ่งแล้ว มันไม่ใช่เรา ไม่ใช่ของเรา มันทำงานของมันเอง ไม่อยู่ในบังคับบัญชา  เราจึงต้องปฏิบัติให้มีสติรู้เท่าทัน คือนึกหรือจำขึ้นมาได้ทันท่วงที อีกทั้งรู้ความจริงยิ่งเกี่ยวกับขันธ์ ๕ เช่น เวทนา และสังขารขันธ์(อารมณ์)ต่างๆที่พึงเกิดขึ้นเป็นธรรมดา จะได้ไม่ไปยึดมั่นถือมัน ให้เป็นอุปาทานขันธ์อันเป็นทุกข์

พิจารณาความฝัน ในแบบปฏิจจสมุปบาท

สำหรับการฝันร้าย

  พิจารณาความฝัน ในแบบขันธ์ ๕

สำหรับการฝันทั่วๆไป

        พึงสังเกตุว่า ความฝันก็คือธรรมารมณ์สิ่งปรุงแต่งอย่างหนึ่ง คือเป็นสิ่งที่รู้ได้ด้วยใจ  เมื่อขณะหลับนั้นสติย่อมหย่อนยานลงไปเป็นธรรมดา เมื่อเกิดความฝัน จากการกระตุ้นเร้าด้วยเหตุอันใดก็ดี เช่น ไปประสบพบเข้า นึกขึ้นมาได้ ในช่วงขณะระยะนั้นๆ จึงกระตุ้นสัญญาความจำได้จึงนำมาฝันขึ้นได้  แล้วย่อมเกิดดำเนินไปตามที่แสดงดังข้างต้น  ถ้าเป็นฝันร้ายก็ดำเนินไปตามแบบกระบวนธรรมปฏิจจสมุปบาทกระบวนการเกิดขึ้นของทุกข์  แต่ถ้าเป็นการฝันโดยทั่วๆไปก็ดำเนินไปแบบขันธ์ ๕  พึงโยนิโสมนสิการโดยแยบคายจะพบว่า ขันธ์ทั้ง ๕ ล้วนเป็นอนัตตาจริงๆ  ไม่เป็นไปตามอำนาจตนจริงๆ บังคับบัญชามันไม่ได้ ทำงานของมันเองได้ ท่านจึงสอนให้ว่า อย่าไปยึดมั่นถือมั่นใดๆในขันธ์ทั้ง ๕ จนกลายเป็นอุปาทาขันธ์ ๕ อันย่อมเป็นทุกข์ในที่สุด  ด้วยขันธ์ทั้ง ๕ นั้นล้วนเป็นไปดังนี้เท่านั้น

        รูปขันธ์ หรือร่างกายเป็นอนิจจัง ไม่เที่ยง มีการเกิด การดับ อีกทั้งการแปรปรวนเปลี่ยนแปลงอยู่เสมอๆ   จึงทุกขังด้วยด้วยมีแรงทำให้มีการเกิด การดับสลาย บีบคั้นอยู่ตลอดเวลา จึงคงสภาพเดิมอยู่ไม่ได้ จึงเป็นที่ตั้งของทุกข์ในที่สุด  อีกทั้งธรรมทั้งมวลล้วนเป็นอนัตตาไม่มีตัวตนของมันเองจริง เกิดขึ้นจากเหตุปัจจัยของธาตุ ๔ เมื่อไม่มีตัวตนจึงเข้าไปครอบครองเป็นเจ้าของมันไม่ได้  แท้จริงจึงควบคุมบังคับเขาให้เป็นไปตามใจปรารถนาไม่ได้  เพราะเป็นไปเพียงตามเหตุปัจจัยได้เท่านั้น  จึงไปบังคับบัญชาเขาไม่ได้ว่า เจ้าจงอย่าเกิด อย่าแก่ อยา่เจ็บ อย่าตายเลย  เป็นไปในลักษณาการดังนี้ในทุกๆขันธ์ ทั้งของตนเองและทั้งของผู้อื่น